Romeo en Julia — De literaire achtergrond
Shakespeares toneelstuk uit 1594 was gebaseerd op eerdere Italiaanse novellen. Dit is de 200 jaar durende literaire keten die leidde tot Verona als decor.
Shakespeares Romeo en Julia (1594) is de beroemdste versie van het verhaal — maar hij heeft het niet verzonnen. De verhaallijn loopt terug via eerdere Italiaanse novellen naar een 16e-eeuwse schrijver uit Vicenza die het verhaal in Verona situeerde. Dit is de literaire achtergrond die verklaart waarom Verona — en de Casa di Giulietta — het decor werden voor een liefdesverhaal dat geen van de personages daadwerkelijk hebben beleefd.
De verhaallijn
De vroegst gedocumenteerde vorm van het verhaal is te vinden in Luigi Da Porto's 'Historia novellamente ritrovata di due nobili amanti' ('Nieuw ontdekte geschiedenis van twee edele geliefden'), gepubliceerd rond 1531. Da Porto, een schrijver uit Vicenza, situeerde het verhaal in Verona en noemde de families Montecchi en Capuleti — twee families die worden genoemd in Dante's Purgatorio (canto VI). De geliefden, Romeo en Giulietta genaamd, eindigen met de beroemde dubbele zelfmoord.
Matteo Bandello breidde het verhaal uit in zijn 'Novelle' (1554) en voegde meer dramatische details toe. Pierre Boaistuau vertaalde Bandello's versie naar het Frans (1559). Arthur Brooke produceerde een Engelse versbewerking ('The Tragicall Historye of Romeus and Juliet', 1562). Shakespeares Romeo en Julia (1594) is direct gebaseerd op Brookes Engelse versie. De keten is dus: Da Porto 1531 → Bandello 1554 → Boaistuau 1559 → Brooke 1562 → Shakespeare 1594.
Waarom Verona
Luigi Da Porto's keuze voor Verona als setting was mogelijk romantisch of politiek gemotiveerd. De families Montecchi en Capuleti worden wél genoemd bij Dante (Purgatorio VI, regel 106): 'Vieni a veder Montecchi e Cappelletti, / Monaldi e Filippeschi, uom sanza cura' — Dante verwijst hier naar de factieconflicten tussen Verona en Vicenza in de 13e-14e eeuw. Da Porto, schrijvend in 1531, speelde mogelijk bewust in op deze verwijzingen van Dante.
Verona was in het begin van de 16e eeuw een provinciestad onder Venetiaans bestuur. Door zijn tragische liefdesverhaal daar te situeren, gaf Da Porto zijn verhaal een herkenbare setting voor Italiaanse lezers — zonder de politieke risico's van een verhaal gesitueerd in Venetië of Milaan. De familie Cappello, die daadwerkelijk in wat later Casa di Giulietta werd woonde, werd begin 20e eeuw door de toeristische autoriteiten van Verona gekozen omdat Capello → Capulet de meest passende match was in de Veronese archieven.
Shakespeares bijdrage
Shakespeare werkte vanuit Brooke's Engelse versadaptatie en Bandello's prozaverhaal (in Painter's Engelse vertaling, 1567). Zijn belangrijkste aanpassingen: het comprimeren van de tijdlijn van 9 maanden naar 4-5 dagen, het verdiepen van de karakterpsychologie (met name van Julia en de Voedster), en het schrijven van taal die 430 jaar heeft overleefd waar de eerdere versies nu enkel nog door specialisten worden gelezen. De beroemde balkonscène was Shakespeares eigen creatie.
Shakespeare heeft Verona vrijwel zeker nooit bezocht. Zijn versie bevat Italiaanse lokale kleurdetails (de Paus, de kruiden van de Pater, Mercutio's verwijzingen) die afkomstig zijn uit Engelse vertalingen van de Italiaanse bronnen, niet uit observatie ter plaatse. Sommige onderzoekers stellen dat dit juist bijdraagt aan de universaliteit van zijn versie — het speelt zich af in 'Italië' zoals dat vanuit Engeland werd geïmagineerd, in plaats van het specifieke Verona uit de Italiaanse bronnen. Deze universaliteit geeft Casa di Giulietta vandaag de dag haar wereldwijde betekenis.
Veelgestelde vragen
Heeft Shakespeare Romeo en Julia verzonnen?
Nee — Shakespeares versie uit 1594 is de bekendste, maar het verhaal gaat terug via eerdere schrijvers. De keten is: Da Porto 1531 (de Veronese setting en de familienamen) → Bandello 1554 → Boaistuau 1559 → Brooke 1562 → Shakespeare 1594. Shakespeares versie is artistiek transformerend maar bouwt voort op bestaand materiaal.
Waren Romeo en Julia echte personen?
Nee — het zijn fictieve personages. De families Montecchi en Capuleti worden genoemd in Dante's Purgatorio als Verona-Vicenza facties uit de 13e-14e eeuw, maar er bestaat geen historische registratie van specifieke Romeo- of Julia-figuren. De literaire creatie dateert van 60+ jaar vóór Shakespeare (Da Porto, 1531).
Heeft Shakespeare Verona bezocht?
Vrijwel zeker niet. Er bestaat geen documentair bewijs dat Shakespeare buiten Engeland heeft gereisd. Zijn 'Italiaanse' setting komt uit Engelse vertalingen van Italiaanse bronnen — Brooke's Engelse versadaptatie (1562) en Painter's vertaling van Bandello. De Italiaanse lokale kleurdetails in het stuk komen uit boeken, niet uit observatie ter plaatse.
Hoe is de beroemde versie van Da Porto uit 1531?
Luigi Da Porto's 'Historia novellamente ritrovata di due nobili amanti' is een Italiaanse proza-novelle van ongeveer 30 pagina's. Het verhaal speelt zich af in Verona. De geliefden heten Romeo en Giulietta. De dubbele zelfmoord komt erin voor. Verkrijgbaar in moderne Italiaanse edities en Engelse vertalingen; zelden gelezen buiten gespecialiseerde literatuurprogramma's.
Wie worden genoemd in Dante's Purgatorio?
De Montecchi en Cappelletti (waarbij de laatste dichter bij het Italiaanse 'capuletti' ligt) — twee factiefamilies uit Verona en Vicenza die worden genoemd in canto VI, vers 106 van Dante's Purgatorio. Dante verwijst naar hun conflicten als voorbeeld van politieke twisten. Da Porto, die 230 jaar later schreef, heeft mogelijk bewust verwezen naar Dante's vermelding.
Was de balkonscène al bij Shakespeare of eerder?
De balkonscène lijkt een vinding van Shakespeare te zijn. Eerdere versies (Da Porto, Bandello, Brooke) laten de geliefden op verschillende manieren elkaar ontmoeten, maar niet in de beroemde balkonscène. Shakespeares balkonscène behoort tot de meest geciteerde momenten uit de westerse literatuur en heeft latere toneel- en filmbewerkingen beïnvloed.